Kraamstal inrichten: meer rust en sterkere biggen

EN/NL/DE

Van Osch B.V. ontwerpt kraamstalinrichtingen als samenhangend maatwerksysteem, zodat de zeug rustig ligt, de big warmte en ruimte vindt en jij per dier zo min mogelijk handelingen hoeft te doen. Daarbij kijken we niet naar één los product, maar naar hoe vloer, verlichting, boxuitvoering en materiaal elkaar versterken binnen het wettelijke kader, waaronder minimaal 0,6 m² dichte vloer of rubbermat per toom en minimaal 40 lux gedurende ten minste 8 uur per dag. Vanuit die praktijk volgt hieronder waar een kraamstal in opzet en uitvoering echt op moet kloppen.

0 lux gedurende ten minste 8 uur per dag.

• Geluid onder 85 dBA houden: rustige mechaniek en dempende materialen tellen mee.
• Boxuitvoering met vertraagd afliggen weegt zwaarder dan het boxtype zelf.
• Toomuniformiteit en biggennest bepalen mede hoeveel biggen de spenen halen.
• Materiaalkeuze (staal, verzinkt staal, RVS of kunststof) stem je af op reinigbaarheid en levensduur.

Introductie

Van Osch B.V. hoort bij nieuwbouw- en renovatieprojecten telkens dezelfde vraag terug: welk kraamhoksysteem voldoet straks nog en geeft tegelijk rust in de afdeling? Als producent én specialist van complete maatwerk stalinrichtingen, actief sinds 1939 vanuit Uden, ziet het bedrijf dat de kraamstal het scharnierpunt van het bedrijf is. Hier wordt de basis gelegd voor gezonde biggen en voor de arbeidsdruk van de komende tien jaar.

De cijfers onderstrepen het belang. Volgens NOS/Nieuwsuur stierf in Nederland in 2017 gemiddeld 13,3 procent van de biggen vóór spenen, oftewel ruim 5,3 miljoen biggen in de circa 1500 kraamstallen. Een groot deel van die uitval hangt samen met warmte, ligcomfort en de vraag of de zeug gecontroleerd gaat liggen. Dat maakt de inrichting van het kraamhok geen detail, maar een technische keuze met directe gevolgen voor het resultaat. Wie de afdeling vanuit diergedrag en werkroutine opbouwt, wint aan rust, arbeidsgemak en betere technische resultaten.

Hoe ziet een goede kraamstalinrichting er in 2026 uit?

Stel je voor: een varkenshouder met circa 500 zeugen loopt bij het inseminatiewerk elke dag zijn kraamafdelingen na. In een afdeling waar de biggennesten centraal liggen en de boxen de zeug soepel bedienen, is het werk binnen enkele minuten per rij gedaan. In een afdeling waar drinkbakken, verlichting en biggenlamp niet op elkaar aansluiten, loopt datzelfde werk uit tot een half uur extra per dag.

Een goede kraamstalinrichting is een systeem waarin diergedrag, arbeidsroutine en wetgeving samenkomen, niet een verzameling losse producten. Dat systeemdenken bepaalt of de zeug rustig ligt, of de biggen hun warmtenest vinden en of jij met minimale loopmeters uitkomt.

De basis ligt vast in het Besluit houders van dieren. Volgens de wettelijke eisen op Overheid.nl beschikken biggen over minimaal 0,6 m² dichte vloer of rubbermat per toom, en moet de lichtintensiteit minimaal 40 lux zijn gedurende ten minste 8 uur per dag. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk wordt de lichtnorm vaak onderschat: één lamp boven een box van vijftien biggen haalt de norm zelden. Wie de verlichting per box doordenkt, ziet biggen actiever eten en drinken.

Wat bepaalt of biggen de kraamstal gezond doorkomen?

De grootste winst in de kraamstal zit niet in het boxtype, maar in de vraag of de zeug gecontroleerd gaat liggen. Onderzoek van Wageningen Livestock Research op het Varkens Innovatie Centrum Sterksel, met zes boxuitvoeringen en 1.271 gevolgde worpen, laat zien dat de boxuitvoering geen invloed heeft op het aantal doodgelegen biggen, mits de zeug wordt gedwongen vertraagd te gaan liggen. Dat is een inzicht dat het ontwerp stuurt: investeer in de mechaniek die het afliggen vertraagt, niet in dure extra’s die het gedrag niet raken.

Bij de nieuwbouw zeugenstal in Egchel (2021) werkte Van Osch B.V. daarom met gecoate beweegbare roosters, zodat de zeug nagenoeg niet op de biggen kan gaan liggen. Zo’n uitvoering vertaalt het onderzoeksinzicht rechtstreeks naar de werkvloer.

Het biggennest als warmtemotor

Biggen zoeken warmte, de zeug zoekt koelte. Een kraamhok dat die twee behoeftes scheidt, met een afgeschermd biggennest en gerichte verlichting, houdt biggen weg van de zeug op het moment dat ze het kwetsbaarst zijn. De 0,6 m² dichte vloer of rubbermat is daarbij het minimum, geen doel op zich. Hoe het nest is gepositioneerd ten opzichte van de box bepaalt of biggen er daadwerkelijk gebruik van maken.

Uniformiteit begint bij ruimte en licht

Belgisch promotieonderzoek (KU Leuven, project Unipig) laat zien dat het aantal levend geboren biggen per zeug is gestegen naar gemiddeld 15,5 per worp, waarbij grotere tomen vaak samengaan met lagere geboortegewichten, meer variatie en hogere uitval. Uniformere tomen kunnen de biggensterfte verlagen. Voor de inrichting betekent dit: ruimte, licht en toegankelijk voer- en watersysteem helpen ook de lichtere biggen aan de start te komen.

Praktisch toepassen:

• Controleer of elke box afzonderlijk 40 lux haalt gedurende minimaal 8 uur, meet dit met een luxmeter op vloerniveau.
• Kies een boxuitvoering die het afliggen van de zeug aantoonbaar vertraagt, boven een systeem dat alleen op papier scoort.
• Positioneer het biggennest zo dat biggen er zonder de zeug te passeren kunnen komen.
• Reken minimaal 0,6 m² dichte vloer of rubbermat per toom, en plan extra bij grote tomen.

Welke wettelijke eisen sturen het ontwerp van de kraamafdeling?

De wet zet de kaders, en die kaders raken meer dan alleen vloeroppervlak. Naast de 0,6 m² dichte vloer en de lichtnorm van 40 lux geldt ook een geluidsnorm. In een stal bestemd voor varkens moet een continu geluidsniveau van 85 dBA of hoger, evenals constant of plotseling lawaai, worden vermeden.

Dat geluidscriterium wordt in de praktijk zelden bewust meegenomen, terwijl het direct met rust in de afdeling te maken heeft. Rammelende hekwerken, klapperende deuren en piekende ventilatie tellen op. Robuuste constructies in staal, verzinkt staal en RVS, met soepel lopende mechaniek, houden het geluid laag en dragen zo bij aan een rustige zeug. Het toetsen van vergunning en regelgeving zelf blijft het werk van de varkenshouder samen met de agrarisch adviseur; de inrichting moet die kaders vervolgens technisch invullen.

Opkomende trends in de kraamstal richting 2035

De kraamstal verandert. Vier ontwikkelingen bepalen waar je nu al rekening mee houdt.

Trend 1: Vrijloopkraamhokken worden volwassen
Het vrijloopkraamhok, waarin de zeug los loopt in plaats van opgesloten in een box, wint terrein. Het verschil met het traditionele kraamhok is fundamenteel: bij het traditionele systeem staat de zeug in een box, bij het vrijloopkraamhok beweegt ze vrij. Van Osch B.V. heeft met projecten in onder meer Wolferstedt (Duitsland) en Nederweert bewezen uitvoeringen ontwikkeld die aansluiten op aankomende welzijnsregels.

Trend 2: Grotere tomen vragen om slimmere nesten
Met gemiddeld 15,5 levend geboren biggen per worp verschuift de aandacht naar warmtenesten die grotere tomen aankunnen. Meer nestoppervlak, betere verlichting en gerichte warmte helpen ook de lichtere biggen. Uniformiteit wordt een ontwerpdoel.

Trend 3: Reinigbaarheid als ontwerpuitgangspunt
De druk op hygiëne neemt toe. Gladde oppervlakken, weinig naden en materialen die intensief reinigen doorstaan, worden standaard in het ontwerp. RVS en gecoate roosters spelen hierop in.

Trend 4: Langer meegaande investeringen
De Nederlandse varkensstapel krimpt. Volgens CBS telde Nederland op 1 april 2024 nog 10,6 miljoen varkens, 2,6 procent minder dan een jaar eerder, mede door de saneringsregelingen Srv en Lbv. Voor blijvende bedrijven telt vooral dat elke investering rendeert en dat de inrichting ook over tien jaar nog werkt.

Wat betekenen deze trends voor jouw bedrijf?

Elke trend vertaalt zich naar een concrete keuze in de afdeling. De opkomst van het vrijloopkraamhok betekent dat je nu al kunt ontwerpen met flexibiliteit in gedachten: reserveer ruimte in de indeling zodat een latere overstap geen complete verbouwing wordt. Van Osch B.V. begeleidt varkenshouders en dealers daarin met adviseurs die de uitvoeringen en de praktijk kennen.

De verschuiving naar grotere tomen raakt direct het biggennest. Wie nu bouwt, plant het nest ruimer en met betere verlichting dan de norm vereist. En de nadruk op reinigbaarheid maakt de materiaalkeuze een langetermijnbeslissing, geen aanschafmoment.

De tabel maakt de afweging concreet: een vrijloopkraamhok vraagt meer ruimte en investering, maar sluit beter aan op waar de sector heen beweegt. Welke keuze rendeert, hangt af van je bedrijfsvoering en je horizon. Meer achtergrond over hoe Van Osch B.V. maatwerk aanpakt helpt bij die afweging.

Hoe bereid je je kraamstalproject voor?

Een kraamstal richt je niet in op de situatie van vandaag, maar op je rendementsdoel voor de komende jaren. Begin daarom bij de vraag hoeveel worpen je afdeling per jaar moet draaien en welk technisch resultaat je nastreeft. Dat bepaalt het aantal hokken, de omloopsnelheid en de indeling.

Een zeugenstal zit vol maten die net niet standaard zijn. Bij renovatie kom je kolommen, mestkelders en afmetingen tegen die niet in een standaardraster vallen. Juist daar ligt de kracht van eigen engineering en productie: Van Osch B.V. ontwerpt, produceert en levert vanuit Uden, met korte lijnen van tekentafel tot montage. Doordat de producten in eigen huis worden ontwikkeld en gemaakt, sluiten roosters, troggen, drinkbakken en wanden op elkaar aan. Dat vergroot de kans dat wat in de offertefase is afgesproken, ook op de werkvloer klopt.

Het materiaal kies je op basis van functie en gebruik. Voor de afwegingen tussen RVS en kunststof bij intensief gebruik geeft het overzicht over RVS of kunststof hokinrichting voor vleesvarkens een bruikbaar vertrekpunt, ook voor de kraamafdeling.

Denk in loopmeters, niet in losse hokken

Loop de dagelijkse route van de dierverzorger vooraf door. Waar staan de drinkbakken, waar hangt de biggenlamp, hoe open je de box? Elke handeling die je in het ontwerp wegneemt, bespaart arbeid over de hele levensduur van de stal.

Praktisch toepassen:

• Leg vast welk technisch resultaat en welke omloopsnelheid je afdeling over vijf tot tien jaar moet halen.
• Inventariseer bij renovatie eerst de bestaande maten: kolommen, kelderindeling en beschikbare hoogte.
• Bepaal per diergroep het materiaal op reinigbaarheid en levensduur, niet alleen op aanschafprijs.
• Werk met één partij die ontwerp, productie en montage combineert, zodat de onderdelen aansluiten.

Waarom eigen productie in Uden het verschil maakt

Bij maatwerk telt de aansluiting tussen ontwerp en uitvoering. Van Osch B.V. produceert in Uden met eigen vakmensen, lasrobots, Adige buislasertechnologie (sinds 2024) en moderne plaat- en buisbewerking. Die combinatie levert constante kwaliteit en leverbetrouwbaarheid, ook bij afwijkende maten.

De servicebelofte is vastgelegd in de Vijf O’s: Oplossingsgericht, Ondersteunend, Open, Opgeruimd en Oprecht, met concrete afspraken zoals een terugbelgarantie binnen één werkdag. Dankzij de eigen productie kunnen vervangingsonderdelen en technische vragen snel worden opgepakt, omdat het geleverde systeem in eigen huis bekend is. Voor varkenshouders én voor het internationale dealernetwerk betekent dat korte lijnen bij vragen tijdens en na de bouw.

Veelgestelde vragen

Wat is een goede kraamstalinrichting en hoe werkt die?

Een kraamstalinrichting is het geheel van box, biggennest, vloer, verlichting en water dat de zeug rustig laat liggen en de big warmte en ruimte geeft. Ze werkt als systeem: minimaal 0,6 m² dichte vloer per toom, minimaal 40 lux verlichting en een boxuitvoering die het afliggen vertraagt. Die samenhang bepaalt zowel het diergedrag als jouw arbeidsroutine.

Hoeveel dichte vloer en licht schrijft de wet voor in een kraamstal?

Het Besluit houders van dieren vraagt minimaal 0,6 m² dichte vloer of rubbermat per toom biggen, en een lichtintensiteit van minimaal 40 lux gedurende ten minste 8 uur per dag. Ook geldt dat een continu geluidsniveau van 85 dBA of hoger vermeden moet worden. In de praktijk haalt één lamp per box de lichtnorm vaak niet, dus reken per box.

Traditioneel kraamhok of vrijloopkraamhok: wat past bij mijn bedrijf?

Het verschil zit in bewegingsvrijheid: bij het traditionele kraamhok staat de zeug in een box, bij het vrijloopkraamhok loopt ze los in het hok. Een vrijloopkraamhok vraagt doorgaans 6,5 tot 7,5 m² per hok en een hogere investering, maar sluit beter aan op toekomstige welzijnskaders. Welke keuze rendeert, hangt af van je bedrijfsvoering en investeringshorizon.

Welke boxuitvoering verlaagt de biggensterfte het meest?

Uit onderzoek op het Varkens Innovatie Centrum Sterksel blijkt dat de boxuitvoering zelf geen invloed heeft op het aantal doodgelegen biggen, mits de zeug gedwongen wordt vertraagd te gaan liggen. Investeer dus in mechaniek die het afliggen vertraagt, zoals gecoate beweegbare roosters, boven kostbare extra’s die het gedrag niet raken. Een goed gepositioneerd, warm biggennest versterkt dat effect.

Hoe helpt Van Osch B.V. bij het inrichten van een kraamstal?

Van Osch B.V. ontwerpt, produceert en levert complete kraamstalinrichtingen vanuit Uden, met eigen engineering en meer dan 85 jaar sectorervaring. Het bedrijf vertaalt praktijkeisen en regelgeving naar hokken die de zeug rustig laten liggen en het werk per dier beperken, van traditionele kraamhokken tot vrijloopkraamhokken. De servicebelofte via de Vijf O’s, met terugbelgarantie binnen één werkdag, geldt zowel voor varkenshouders als voor het dealernetwerk.

Conclusie

Sterkere biggen en rust in de afdeling komen niet uit één product, maar uit een kraamstalinrichting waarin vloer, verlichting, boxuitvoering en materiaal op elkaar aansluiten. De wet zet met de 0,6 m² dichte vloer, de 40 lux en de 85 dBA de kaders; het onderzoek laat zien dat gecontroleerd afliggen en een warm biggennest de echte verschilmakers zijn. Wie daarbij denkt in loopmeters en in het rendement over tien jaar, bouwt een afdeling die blijft werken.

Begin met je technische doel en je omloopsnelheid, meet de verlichting per box en kies materiaal op reinigbaarheid en levensduur. Van Osch B.V. brengt daarin ontwerp, eigen productie in Uden en praktijkkennis samen, zodat de keuzes op de tekentafel ook op de werkvloer kloppen.

← Back to Blog