Morsen uw biggen water? Zo controleert u hoogte, debiet en plaatsing van de drinkbak

EN/NL/DE

In het kort

Bij drinkbakken plaatsing biggen morsen ligt de oorzaak bijna altijd bij de combinatie van hoogte, debiet en positie in het hok, niet bij het merk of het materiaal van de drinkbak. Volgens de praktijkgids van de Vlaamse Overheid, Landbouw en Zeevisserij moet de hoogte van drinkbakjes of drinknippels afgesteld zijn op de grootte van de dieren, omdat drinken vanuit een ongemakkelijke houding tot morsen leidt. Staat het drinkpunt bovendien boven de dichte vloer of vlak naast het ligbed, dan verdwijnt het morswater niet door de roostervloer maar in de ligruimte. Corrigeer eerst hoogte en debiet, daarna pas het systeem.

Belangrijkste punten

• De hoogte van drinkbakjes en drinknippels moet zijn afgestemd op de diergrootte; een ongemakkelijke drinkhouding veroorzaakt morsen (Vlaamse Overheid, Landbouw en Zeevisserij).
• Bij gespeende biggen ligt de gewenste stroomsnelheid van drinknippels rond de 500 ml per minuut, met maximaal 10 biggen per nippel (Varkens.nl, 2021).
• Reken op minimaal 1 drinkpunt per 10 dieren en bij voorkeur minimaal 2 per groep als back-up bij verstopping of intimidatie door ranghoge dieren; meer dan 20 varkens per nippel is af te raden (Varkensloket).
• Antimorsdrinkbakken werken met een grote drinkschaal en een drukventiel dat zijdelings staat in plaats van centraal; het debiet stel je per diercategorie in met een drukregelaar.
• Voldoende water van drinkwaterkwaliteit op elk moment is een wettelijke verplichting; lekkende nippels en gebarsten leidingen horen direct hersteld te worden.

Waarom is de biggenafdeling nat terwijl de watermeter hoog uitslaat?

Je loopt na het spenen door de afdeling. De roostervloer onder de drinkbak is schoon gespoeld, maar het ligbed voelt klam en de biggen liggen verspreid tegen de wanden. De watermeter geeft een verbruik dat niet past bij de groei die je op de weegschaal terugziet. Dat verschil tussen opgenomen en verdwenen water is precies waar het knelt.

Een big die te hoog moet reiken, drinkt met opgeheven kop en laat water uit de bek langs de mondhoeken lopen. Een big die te laag moet bukken, duwt met de snuit in de schaal en gooit water over de rand. In beide gevallen zie je hetzelfde beeld in de administratie: een oplopend waterverbruik zonder betere groei.

Wat in het werk van Van Osch B.V. bij renovatieprojecten opvalt: de drinkbak wordt vaak op de plek gemonteerd waar de bestaande waterleiding toevallig uitkomt, niet op de plek waar de big hem functioneel nodig heeft. Bij nieuwbouw ligt de leiding vast in de tekening. Bij verbouw wint het gemak van de installateur het regelmatig van de hokindeling. Dat is een keuze van vijf minuten met gevolgen voor de hele ronde.

En een natte ligruimte kost meer dan water alleen. Biggen die uitwijken naar een droge plek, liggen dichter op elkaar. Het klimaat in de afdeling wordt lastiger te sturen. Het reinigen tussen twee rondes duurt langer omdat mest en morswater zich mengen op plekken waar dat niet hoort.

Wat bepaalt in de praktijk of een big drinkt of morst?

Morsen bij biggen ontstaat vrijwel altijd door een mismatch tussen drinkhoogte, waterdebiet en de positie van het drinkpunt in het hok, drie factoren die je los van elkaar kunt controleren en corrigeren.

Hoogte: het bewegende doel na spenen

Een speenbig van 7 kilo en dezelfde big van 25 kilo aan het eind van de ronde vragen niet dezelfde drinkhoogte. Dat is de kern van het probleem: je stelt af op één moment in de ronde, terwijl het dier in zes tot acht weken flink groeit. Verstelbare bevestiging is daarom geen luxe maar een werkbaarheidskwestie. Doorgaans loont het om halverwege de ronde één controleronde te doen en de bakken bij te stellen.

Debiet: te veel water is net zo fout als te weinig

Bij gespeende biggen ligt de gewenste stroomsnelheid rond de 500 ml per minuut (Varkens.nl, 2021). De praktijkgids van de Vlaamse Overheid wijst er expliciet op dat een te hoog debiet voor jonge dieren waterverspilling geeft en dat je het debiet met een drukregelaar per diercategorie aanpast. Meet met een maatbeker en een stopwatch, per afdeling, niet één keer voor de hele stal.

Positie: waar valt het morswater?

Zelfs met de juiste hoogte en het juiste debiet morst een big altijd iets. De vraag is waar dat water terechtkomt. Een drinkpunt boven de roostervloer, uit de buurt van het ligbed en niet direct naast de trog, houdt de ligruimte droog. Naast de trog geplaatst mengt morswater zich met voerresten, wat vervuiling en verstopping in de hand werkt.

Zo pak je het aan:

• Meet de schouderhoogte van de biggen bij opleg en halverwege de ronde, en stel de drinkbak daarop af in plaats van op een vast getal.
• Vang per afdeling het debiet op in een maatbeker: wijkt het sterk af van de circa 500 ml per minuut voor gespeende biggen, stel dan de drukregelaar bij.
• Loop na het uithokken de vloer na: een schone plek onder de bak en een klamme plek bij het ligbed wijzen op een verkeerde positie.
• Controleer of elk hok minstens twee drinkpunten heeft, zodat een verstopte nippel niet meteen de hele groep raakt.

Drinkbak of drinknippel: welk drinkpunt past bij de biggenafdeling?

De keuze wordt vaak op prijs per stuk gemaakt en dat is de duurste manier om te kiezen. Een nippel is de eenvoudigste montage, maar geeft bij jonge dieren de meeste kans op verlies naast de bek. Een antimorsdrinkbak vraagt meer ruimte in het hok en meer aandacht bij reinigen, maar houdt het water beter in de schaal.

De verschillende beschikbare uitvoeringen laten zich zo tegen elkaar afzetten:

Antimorsdrinkbakken hebben een grote drinkschaal en een drukventiel dat niet centraal maar zijdelings staat, waardoor de big niet recht op de straal drukt. Dat detail scheelt in de praktijk meer dan een materiaalwissel. Welk materiaal daarna het langst meegaat, is een tweede afweging: daarover vind je een aparte vergelijking in het overzicht over de levensduur van drinkbakken per materiaal.

Een kanttekening bij het aantal. Voor het aantal drinknippels wordt een verhouding van minimaal 1 per 10 dieren aanbevolen, zeker bij biggen en bij droogvoeder, en bij voorkeur minimaal 2 per groep als back-up bij verstopping, breuk of intimidatie door ranghoge dieren (Varkensloket). Meer dan 20 varkens per nippel wordt afgeraden. Eén drinkpunt per hok is dus ook zonder morsprobleem al een risico.

Welke controles horen in je vaste rondgang door de biggenafdeling?

Stel: een varkenshouder met circa 400 zeugen en een biggenafdeling in twee rondes per hok merkt dat het waterverbruik per afdeling structureel hoger ligt dan bij de andere afdelingen, terwijl de groei achterblijft. Bij nameten blijkt het debiet in die ene afdeling flink boven de richtwaarde voor gespeende biggen te liggen en staan de bakken op de hoogte van de vorige, zwaardere ronde. Na het bijstellen van drukregelaar en bevestigingshoogte droogt de ligruimte doorgaans binnen enkele dagen op en komt het verbruik dichter bij dat van de overige afdelingen. Illustratief, maar het patroon is herkenbaar.

Controlelijst voor drinkpunten in de biggenafdeling:

• Hoogte per ronde controleren: stel de bak af op de huidige diergrootte, niet op de vorige ronde, want een verkeerde drinkhouding is een veelvoorkomende morsoorzaak.
• Debiet meten met maatbeker: richtwaarde voor gespeende biggen ligt rond 500 ml per minuut, afwijkingen corrigeer je met de drukregelaar.
• Twee drinkpunten per hok: een tweede punt vangt verstopping, breuk en verdringing door ranghoge dieren op.
• Positie ten opzichte van ligbed: plaats het drinkpunt boven de roostervloer en uit de looproute naar het ligbed.
• Afstand tot de trog bewaken: voorkom dat morswater en voerresten zich in dezelfde hoek verzamelen.
• Lekkage direct verhelpen: gebarsten leidingen en lekkende nippels horen onmiddellijk hersteld te worden, ook omdat voldoende water van drinkwaterkwaliteit op elk moment wettelijk verplicht is (Varkensloket).
• Bevestiging op trilling controleren: een losgetrilde beugel verandert de hoogte ongemerkt gedurende de ronde.

Zo pak je het aan:

• Neem de debietmeting op in het vaste inspectiemoment bij opleg, niet als losse actie.
• Noteer per afdeling het waterverbruik per big per dag en vergelijk afdelingen onderling: de uitschieter wijst je naar het probleemhok.
• Loop bij een uitschieter eerst hoogte, dan debiet, dan positie na, in die volgorde.
• Vervang bij herhaalde lekkage niet alleen de nippel maar controleer ook de leidingdruk erachter.

Welke fouten bij drinkbakken plaatsing biggen morsen kosten het meeste?

De grootste fout is het drinkpunt behandelen als los onderdeel in plaats van als onderdeel van de hokindeling. Bij Van Osch B.V. wordt de plaats van drinkbak, trog en ligbed daarom in dezelfde ontwerpronde vastgelegd als de roostervloer en de hokafscheiding, zodat de leiding volgt op de indeling en niet andersom. Dat is dezelfde werkwijze die terugkomt bij maatwerk in stalinrichting, waarbij de bestaande stalmaatvoering het uitgangspunt is.

Twee andere fouten komen vaak voor. Eén: alle afdelingen op dezelfde waterdruk zetten omdat dat installatietechnisch handig is. Kraamzeugen, biggen en vleesvarkens vragen elk een eigen instelling. Twee: het drinkpunt zo dicht bij de hokafscheiding plaatsen dat een ranghoge big het kan blokkeren. Dan drinken de lichtste dieren in de groep minder, precies de dieren die het water het hardst nodig hebben.

En een misverstand dat hardnekkig blijft: een hoger debiet zou biggen sneller laten drinken. Het tegendeel gebeurt. Een te sterke straal duwt tegen de bek, de big trekt zich terug en het water loopt op de vloer. Wie hetzelfde denken doortrekt naar de kraamstal, ziet daar dezelfde afweging terug tussen hokindeling en werkbaarheid, zoals beschreven in de aanpak voor een kraamstal met meer rust en sterkere biggen.

Zo pak je het aan:

• Leg de positie van drinkpunten vast in de hoktekening voordat de waterleiding wordt getrokken.
• Stel de druk per diercategorie in en label de regelaar per afdeling.
• Houd minimaal een halve meter vrije ruimte rond het drinkpunt zodat verdringing minder kans krijgt.
• Controleer bij een nieuwe hokindeling of het drinkpunt boven roostervloer uitkomt en niet boven dichte vloer.

Veelgestelde vragen

Op welke hoogte moet een drinkbak voor gespeende biggen hangen?

Diergrootte bepaalt de hoogte. De hoogte van drinkbakjes of drinknippels moet zijn afgestemd op de grootte van de dieren, omdat drinken in een ongemakkelijke houding tot morsen leidt (Vlaamse Overheid, Landbouw en Zeevisserij). Omdat een big in één ronde flink groeit, is verstelbare bevestiging in de biggenafdeling doorgaans praktischer dan een vaste montagehoogte. Plan één bijstelmoment halverwege de ronde in.

Hoeveel drinkpunten heb ik nodig per hok biggen?

Minimaal 1 per 10 dieren, bij voorkeur 2 per groep. Die verhouding wordt aanbevolen zeker bij biggen en bij droogvoeder, met minimaal twee drinkpunten als back-up bij verstopping, breuk of intimidatie door ranghoge dieren (Varkensloket). Meer dan 20 varkens per nippel wordt afgeraden. Eén drinkpunt per hok betekent dat een storing meteen de hele groep raakt.

Waarom loopt mijn waterverbruik op zonder betere groei?

Waarschijnlijk verdwijnt water naast de bek of via lekkage. Meet eerst het debiet per afdeling: bij gespeende biggen ligt de gewenste stroomsnelheid rond de 500 ml per minuut (Varkens.nl, 2021). Controleer daarna de drinkhoogte en de leidingen; gebarsten leidingen en lekkende nippels horen onmiddellijk hersteld te worden. Vergelijk afdelingen onderling om de uitschieter te vinden.

Werkt een antimorsdrinkbak echt beter dan een gewone nippel?

Het verschil zit in de ventielpositie. Antimorsdrinkbakken hebben een grote drinkschaal met een drukventiel dat zijdelings staat in plaats van centraal, waardoor de big niet recht tegen de straal in drinkt. Het debiet moet daarbij nog steeds per diercategorie via een drukregelaar worden ingesteld, anders blijft de winst beperkt. Reken op iets meer aandacht bij het reinigen tussen rondes.

Hoe pakt Van Osch B.V. de plaatsing van drinkpunten aan bij renovatie?

Drinkpunt, trog, ligbed en roostervloer worden in één ontwerpronde vastgelegd. Van Osch B.V. meet de bestaande stal in en werkt de hokindeling uit voordat de waterleiding definitief wordt bepaald, zodat de leiding de indeling volgt en niet andersom. Omdat ontwerp, engineering en productie in Uden onder één dak plaatsvinden, kunnen maten en bevestigingen per afdeling worden aangepast. Dat scheelt afstemming met meerdere partijen bij renovatie.

Conclusie

Bij drinkbakken plaatsing biggen morsen begin je niet bij het bestellen van andere bakken, maar bij drie metingen: hoogte ten opzichte van de huidige diergrootte, debiet per afdeling met een maatbeker, en de positie van het drinkpunt ten opzichte van ligbed en trog. Pas als die drie kloppen en het morsen blijft, is een andere uitvoering zoals een antimorsdrinkbak de logische vervolgstap.

Begin praktisch: loop deze week één afdeling na, noteer het gemeten debiet en vergelijk het waterverbruik met een vergelijkbare afdeling. Zie je een uitschieter, dan weet je waar je moet corrigeren. Bij een verbouwing of nieuwe indeling loont het om de drinkpunten samen met de hokindeling op tekening te zetten, een werkwijze die terugkomt in de projecten van Van Osch B.V. in binnen- en buitenland.

Over Van Osch B.V.

Van Osch B.V. is een Nederlands familiebedrijf uit Uden, opgericht in 1939, dat complete maatwerk stalinrichtingen voor de varkenshouderij ontwerpt, produceert en levert. Het bedrijf maakt hokinrichting voor zeugen, kraamzeugen, biggen en vleesvarkens in staal, verzinkt staal, RVS en kunststof. Varkenshouders en dealers in Europa en daarbuiten worden zowel rechtstreeks als via een internationaal dealernetwerk bediend.

← Back to Blog