Welke uitvoering van voerligboxen past bij je zeugenstal?

EN/NL/DE

Snelle samenvatting

Bij voerligboxen uitvoering kiezen draait het om drie dingen: de vrije ruimte per dier, de bedieningswijze van de afsluiting en de materiaalkeuze van de constructie. De juiste uitvoering volgt uit je bedrijfssituatie, niet uit een catalogus.

• Wettelijk geldt voor een gelt of zeug zonder biggen in een voerligbox een vrije ruimte van ten minste 2 meter lengte
• Voor drachtige zeugen in groepen geldt minimaal 2,25 m² vloeroppervlak per dier, waarvan 1,3 m² dichte vloer
• Vaste boxen zijn robuust en onderhoudsarm, zelfsluitende uitvoeringen besparen loopwerk bij grote koppels
• Per 1 januari 2025 zijn voerligboxen met uitloop niet meer toegestaan binnen het Beter Leven-keurmerk voor dragende zeugen
• Voerligboxen zijn in de kraamstal en de dekstal nog volop in gebruik, de afweging verschilt per diergroep

Waarom loopt de keuze voor voerligboxen zo vaak vast op de bestaande stal?

Je wilt de dekafdeling vernieuwen. De offertes komen binnen, de prijzen per box lopen niet ver uiteen, en toch voelt de keuze onzeker. Want past deze uitvoering straks nog binnen de eisen die over vijf jaar gelden? En past hij überhaupt in de hokdiepte die je hebt? Bij voerligboxen uitvoering kiezen moet die bestaande ruimte daarom altijd het vertrekpunt zijn.

Dit is de pijn die Van Osch B.V. het vaakst hoort van zeugenhouders: niet de prijs van het staal, maar de angst voor een investering die over drie jaar niet meer mag of niet blijkt te passen. Bij de nieuwbouw van een zeugenstal in Egchel (2021) bleek precies dat: de gekozen uitvoering moest passen bij de bestaande mestkelderindeling én bij de werkroutine van de varkenshouder, niet andersom.

De cijfers geven die voorzichtigheid gelijk. Volgens CBS telde Nederland op 1 april 2025 nog 1.900 hokdierbedrijven met varkens, 7,1 procent minder dan een jaar eerder. Wie blijft, investeert bewuster. Elke box moet dus twee vragen beantwoorden: houdt hij twintig jaar stalklimaat vol, en blijft hij aanpasbaar als de eisen schuiven?

Wat is een voerligbox precies en welke uitvoeringen bestaan er?

Een voerligbox is een individuele stalen box waarin een zeug rustig kan vreten en liggen, met een trog aan de voorzijde en een afsluiting aan de achterzijde. Het verschil tussen uitvoeringen zit niet in dat basisprincipe, maar in hoe de achterzijde werkt en hoe de zeug er in- en uitgaat.

Vaste voerligbox

De klassieke uitvoering: een box die je handmatig per dier sluit of open zet. Robuust, weinig bewegende delen, laagste storingsgevoeligheid. Geschikt voor dek- en drachtafdelingen waar je toch per dier langsloopt voor controle. Nadeel: bij grote koppels loop je meer meters per voerbeurt.

Zelfsluitende voerligbox

De zeug duwt het achterhek zelf open bij het binnenlopen, waarna het achter haar dichtvalt. Bij groepshuisvesting scheelt dit fors in handelingen: je hoeft niet per box te sluiten om rustig te kunnen behandelen of insemineren. De keerzijde is het scharnierwerk. Dat vraagt jaarlijks een korte controleronde op speling en bevestiging.

Voerligbox met uitloop

Hier kan de zeug na het vreten zelf terug de groepsruimte in. Deze uitvoering was jarenlang de standaard tussenvorm tussen individuele huisvesting en volledige groepshuisvesting. Sinds de wijziging van het Beter Leven-keurmerk is de positie ervan wel veranderd, daarover verderop meer.

Voerligbox in de kraamstal

In de kraamafdeling heeft de box een andere functie: het begeleiden van het afliggen van de zeug en het beschermen van de biggen. Bij een nieuwbouwproject in Egchel zijn kraamhokken uitgevoerd met gecoate beweegbare roosters, waardoor de zeug nagenoeg niet op de biggen kan gaan liggen. Wie deze afweging breder wil doortrekken, vindt in de opzet van een rustige kraamstal de samenhang tussen box, vloer en biggennest.

De praktische vuistregel die Van Osch B.V. hanteert bij het uitwerken van maatwerk stalinrichting: kies eerst de bedieningswijze op basis van je arbeidsroutine, pas daarna het materiaal en de afwerking. Andersom eindig je met een mooie box die niet past bij hoe je werkt.

Welke maten en eisen gelden er bij voerligboxen in 2026?

Dit is het onderdeel waar de meeste onzekerheid zit, en waar de wetgeving juist het meest concreet is.

Volgens RVO geldt voor een gelt of zeug zonder biggen die in een voerligbox wordt gehouden een vrije ruimte van ten minste 2 meter lang. Voor drachtige zeugen en gelten in groepen is de beschikbare vloeroppervlakte per dier ten minste 2,25 m², waarvan 1,3 m² aaneengesloten dichte vloer moet zijn.

Een detail dat in de praktijk verrassend vaak misgaat: de oppervlakte onder een verhoogde trog. Die mag worden meegerekend bij de beschikbare binnenruimte, mits de onderkant van de trog minimaal 20 cm boven de vloer zit en het varken ongehinderd met de kop eronder kan liggen. Skal Biocontrole beschrijft deze werkwijze, die aansluit bij hoe de NVWA meet. Enkele centimeters troghoogte kunnen dus het verschil maken tussen een afdeling die wel of niet uitkomt op de vereiste oppervlakte.

Daarnaast is er de keurmerkkant. Per 1 januari 2025 zijn voerligboxen met uitloop niet meer toegestaan binnen het Beter Leven-keurmerk voor dragende zeugen, samen met eisen als een minimale groepsgrootte van 20 dieren en minimaal 2 procent daglicht doorlatend oppervlak in de muren. Volgens Beter Leven zijn deelnemende Nederlandse varkenshouders met één, twee en drie sterren na een overgangstermijn per 2025 overgestapt op groepshuisvesting voor dragende zeugen.

Hier zit de nuance die je moet vasthouden: dat is een keurmerkeis, geen algemeen verbod. Voor bedrijven zonder Beter Leven-deelname blijft de wettelijke lijn leidend. Maar wie de mogelijkheid open wil houden om ooit toe te treden, doet er goed aan de afdeling zo te tekenen dat de boxrij later zonder betonwerk om te bouwen is.

Praktisch toepassen:

• Meet de bestaande hokdiepte op en trek de troglijn af: hou je 2 meter vrije ruimte over per box, of niet?
• Controleer de onderkant van je huidige troggen: zit die onder de 20 cm boven de vloer, dan telt dat oppervlak niet mee
• Reken je drachtafdeling na op 2,25 m² per dier, waarvan 1,3 m² dicht, vóór je het aantal boxen vaststelt
• Vraag bij elke offerte expliciet welke boxdelen los te demonteren zijn zonder de vloer aan te tasten
• Leg keurmerkambities nu vast in de tekening, ombouwen achteraf kost doorgaans een veelvoud

Vaste, zelfsluitende of demontabele voerligboxen: voerligboxen uitvoering kiezen per situatie

De vergelijking hieronder is opgesteld vanuit projectervaring in dek-, dracht- en kraamafdelingen. Geen uitvoering wint op alle punten.

De rij die er in de praktijk het meest toe doet, is de vierde. Stel: een zeugenhouder met circa 400 zeugen vervangt de dekafdeling. Kiest hij een uitvoering waarbij de boxpoten in het beton zijn ingestort, dan betekent een latere wijziging in koppelgrootte breekwerk. Wordt dezelfde afdeling gemonteerd op demontabele voetplaten, dan is een aangepaste indeling doorgaans een kwestie van dagen in plaats van weken, zonder de vloer aan te tasten.

De vijfde rij raakt een andere veelgehoorde frustratie: roosters bij de ene partij, troggen bij de tweede, drinkbakken bij de derde. Elke leverancier hanteert eigen toleranties. Doordat Van Osch B.V. ontwerp, productie en assemblage onder één dak in Uden uitvoert, met eigen lasrobots en buislasertechniek, komt de hele afdeling uit dezelfde maatvoering. Dat scheelt afstemtijd, en het scheelt discussies over wie welke centimeter voor zijn rekening neemt.

Materiaalkeuze verdient hier een aparte opmerking. Verzinkt staal is bij voerligboxen de gangbare keuze vanwege de constructieve belasting van een zeug die tegen een achterhek duwt. RVS wordt vooral ingezet op de punten met de meeste chemische en mechanische belasting, zoals troggen en bevestigingen. Deze afweging speelt breder in de stal, zoals ook blijkt uit de vergelijking tussen RVS en kunststof hokinrichting.

Hoeveel voerligboxen heb je nodig en hoe pas je ze in je bestaande stal?

Hier gaat het vaak mis in de rekensom. Veel zeugenhouders beginnen bij het aantal dieren en delen dat door de boxbreedte. Dat is de verkeerde volgorde.

Begin bij de beschikbare hokdiepte. Trek daar de trog en de gangbreedte vanaf, en kijk wat overblijft aan vrije ruimte per box. Blijft er minder dan 2 meter over, dan is de discussie over aantallen zinloos: dan gaat het over een andere indeling of over een andere richting van de boxrij.

De stap die daarna telt, is inmeten in plaats van aannemen. Bestaande stallen zijn zelden precies gebouwd zoals de oude tekening zegt. Een afwijking van enkele centimeters over een rij van twintig boxen loopt op tot een probleem bij de laatste box. Van Osch B.V. werkt daarom met een ontwerpfase waarin de bestaande situatie wordt ingemeten voordat er staal wordt getekend, een aanpak die ook terugkomt in het stappenplan voor een zeugenstal op maat.

Praktisch toepassen:

• Meet de netto hokdiepte op drie plekken in de afdeling, niet op één
• Bepaal per diergroep of je individuele controle of doorloop prioriteert, dat bepaalt vast of zelfsluitend
• Reken de dichte vloer apart na: 1,3 m² per dracht-zeug is een harde ondergrens
• Leg de troghoogte vast op minimaal 20 cm vrije ruimte onderaan als je die oppervlakte wilt meetellen
• Vraag om een montagetekening vóór productie, niet pas bij levering

Veelgestelde vragen

Zijn voerligboxen in Nederland nog toegestaan?

Ja, binnen de wettelijke kaders. De algemene welzijnsregels stellen eisen aan onder meer de vrije ruimte (ten minste 2 meter voor een gelt of zeug zonder biggen) en de duur van individuele huisvesting van drachtige zeugen. Wat wél is veranderd, is de positie binnen het Beter Leven-keurmerk: voerligboxen met uitloop zijn daar sinds 1 januari 2025 niet meer toegestaan voor dragende zeugen. Voor bedrijven zonder keurmerkdeelname blijft de wettelijke norm leidend.

Wat kost het verschil tussen een vaste en een zelfsluitende uitvoering?

Het prijsverschil per box is doorgaans beperkt, het arbeidsverschil niet. Zelfsluitende uitvoeringen kosten meer aan scharnier- en vergrendelwerk, maar besparen loopmeters bij elke voer- en controleronde. Als vuistregel: bij afdelingen vanaf ongeveer twintig dieren per rij verdient de zelfsluitende uitvoering zich sneller terug in arbeidstijd. Bij kleinere koppels waar je toch per dier langsloopt, weegt de eenvoud van de vaste box vaak zwaarder.

Welk materiaal gaat het langst mee in een voerligbox?

Verzinkt staal is de gangbare constructiekeuze, RVS wint op de zwaarst belaste onderdelen. De achterhekken en poten krijgen mechanische belasting van duwende zeugen, daar telt constructiesterkte. Troggen en bevestigingen krijgen de chemische belasting van voer, water en reinigingsmiddelen, en daar presteert RVS doorgaans beter over de levensduur. In veel projecten wordt daarom bewust gecombineerd in plaats van één materiaal over de hele lijn gekozen.

Kan ik voerligboxen inpassen in een bestaande stal zonder te breken?

Vaak wel, mits de hokdiepte en de mestkelderindeling het toelaten. De bepalende factor is of je na aftrek van trog en gang minimaal 2 meter vrije ruimte per box overhoudt. Laat de bestaande situatie inmeten voordat er getekend wordt, want oude bouwtekeningen wijken in de praktijk regelmatig enkele centimeters af. Kies daarnaast voor een demontabele bevestiging, dan blijft een latere wijziging mogelijk zonder betonwerk.

Hoe helpt Van Osch B.V. bij het kiezen van de juiste uitvoering?

Door eerst in te meten en te tekenen, en pas daarna te produceren. Als producent met eigen engineering, lasrobots en assemblage in Uden komen boxen, troggen en roostervloeren uit dezelfde maatvoering, wat afstemming tussen meerdere partijen overbodig maakt. De servicebelofte is vastgelegd in de Vijf O’s (Oplossingsgericht, Ondersteunend, Open, Opgeruimd, Oprecht), met concrete afspraken zoals terugbellen binnen één werkdag. Dat is precies het punt waar veel varkenshouders na oplevering tegenaan lopen.

Conclusie

Bij voerligboxen uitvoering kiezen begint de beslissing niet bij het type box, maar bij twee harde getallen uit je eigen stal: de netto hokdiepte en de dichte vloeroppervlakte per dier. Haal je de 2 meter vrije ruimte niet, dan is elke verdere discussie over vast of zelfsluitend academisch.

Drie concrete vervolgstappen. Meet je afdeling op drie punten in en vergelijk dat met de oude tekening. Controleer de troghoogte tegen de 20 cm-regel, want dat oppervlak telt mee of niet. En laat vastleggen welke delen demontabel zijn, zodat een wijziging in koppelgrootte of keurmerkambitie later geen breekwerk betekent.

Een box die past bij je werkroutine en je bestaande constructie gaat twintig jaar mee. Een box die alleen past bij de catalogus, meestal niet.

← Back to Blog