Vleesvarkenshok op maat: voorkom dure missers met de drinkplek

EN/NL/DE

Het korte antwoord

Van Osch B.V. is een familiebedrijf uit Uden dat sinds 1939 complete maatwerk stalinrichtingen voor de varkenshouderij ontwerpt, produceert en levert. Bij projecten voor vleesvarkens valt het bedrijf één dure misser steeds weer op: de drinkplek wordt pas bepaald als roostervloer, trog en hokwanden al vastliggen. Wie wacht met drinkbakken varkens kiezen tot de rest getekend is, betaalt later met extra leidingwerk, natte ligplekken en aanpassingen per hok. Leg daarom in de ontwerpfase drie dingen vast: het aantal drinkplekken per groep, het debiet per drinkplek en de positie ten opzichte van trog, ligdeel en mestdeel. Materiaal en bevestiging volgen daarna.

Belangrijkste punten

• Varkens ouder dan twee weken moeten 24 uur per dag voldoende vers water hebben, zo staat in de welzijnseisen voor varkens van RVO. Dat geldt ook bij brijvoer.
• Als vuistregel geldt minimaal één drinknippel per tien vleesvarkens, met een afgifte van minstens 800 milliliter per minuut (Nieuwe Oogst, 2019).
• Vleesvarkens drinken volgens Wageningen Livestock Research (Nieuwe Oogst, 2019) 4 tot 10 liter per dier per dag, afhankelijk van onder meer leeftijd en eiwitgehalte van het voer.
• Beslisregel voor het ontwerp: plaats de drinkplek boven de roostervloer en buiten het ligdeel, en leg die positie vast voordat hokwanden en leidingwerk in productie gaan.

Waarom gaat het bij een vleesvarkenshok op maat zo vaak mis bij de drinkplek?

Het hok is getekend, de roostervloer is besteld en de hokwanden staan in de planning. Dan belt de installateur met een simpele vraag: waar moet de waterleiding eigenlijk komen? Op dat moment blijkt dat de drinkbak alleen nog past op een plek die niemand bewust heeft gekozen. Vaak is dat direct naast de trog of halverwege de hokwand, soms boven het dichte deel van de vloer.

Dit probleem is typerend voor renovaties en uitbreidingen waarbij meerdere partijen betrokken zijn. De roostervloer komt van de ene partij, de troggen van een andere, de drinkbakken en het leidingwerk van een derde. Ieder levert een goed onderdeel, maar niemand bewaakt hoe die onderdelen in één hok samenwerken. Het gevolg zie je pas als de eerste ronde vleesvarkens is opgelegd: dieren die bij de trog op elkaar wachten, morswater in het ligdeel of een drinkbak die voor de lichte dieren aan het begin van de ronde te hoog hangt.

Een maatwerkhok voorkomt dat alleen als de drinkplek meegaat in dezelfde ontwerpronde als vloer, trog en wanden. Daar ligt het echte verschil tussen maatwerk en een verzameling losse onderdelen die toevallig dezelfde maat hebben.

Wat kost een verkeerd geplaatste drinkbak in een vleesvarkensstal?

Het aantal varkens per bedrijf is in tien jaar met bijna 50 procent gestegen, tot gemiddeld vijfduizend varkens per hokdierbedrijf in 2025, meldt Nieuwe Oogst (2025). Die schaal maakt elke ontwerpfout duurder. Een drinkplek die in één hok verkeerd zit, zit na herhaling van de tekening in tientallen hokken verkeerd. En elke aanpassing achteraf betekent werk in een stal die vol dieren staat.

Ook het wettelijke risico is concreet. In een uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (2026) ging het om afdelingen met plaats voor ongeveer 84 zeugen en één drinkbak met plaats voor één dier. Toezichthouders zagen dieren rond de drinkbak wachten en stelden rivaliteit vast. In één afdeling kwam zelfs geen water uit de bak. De zaak betrof zeugen, maar het principe geldt net zo goed voor vleesvarkens: te weinig drinkplekken of wisselende waterdruk is een ontwerpprobleem dat je later niet met beter management oplost.

Daar komt bij dat de normen zelf in beweging zijn. Wageningen Livestock Research is met steun van het Varkensfonds het driejarige project Tip Top Drinken gestart, omdat de huidige normen voor waterbehoefte mogelijk verouderd zijn (Nieuwe Oogst, 2025). Ontwerp daarom met marge in debiet en aantal drinkplekken, niet precies op het minimum.

Zelf aan de slag:

• Tel per hok het aantal dieren bij maximale bezetting en deel door tien. Rond altijd naar boven af.
• Meet in een bestaand hok het debiet met maatbeker en stopwatch. Onder 800 ml per minuut laat je eerst leiding en druk controleren.
• Noteer per afdeling waar morswater terechtkomt. Komt het in het ligdeel, dan moet de drinkplek verplaatst worden, niet alleen vervangen.
• Vraag bij elke offerte of het leidingwerk in de tekening van de hokwand is meegenomen.

Drinkbakken varkens kiezen: welke stappen volg je bij een hok op maat?

Debiet is de hoeveelheid water die een drinkplek per minuut afgeeft, en het is de eerste maat die in een maatwerkontwerp hoort, niet de laatste. Bij drinkbakken varkens kiezen volgt de volgorde hieronder hoe een ontwerp in de praktijk vorm krijgt: van dier en groep naar hok, en pas daarna naar het onderdeel.

Stap 1: Leg groepsgrootte en gewichtstraject vast

Begin bij het aantal vleesvarkens per hok en het gewicht bij opleg en aflevering. Die twee gegevens bepalen het aantal drinkplekken én het hoogtebereik dat een drinkbak moet overbruggen. Bij Van Osch B.V. start een maatwerktraject voor stalinrichting daarom met een gesprek aan tafel over de bedrijfsvoering, voordat er een tekening ligt.

Stap 2: Reken drinkplekken en debiet uit

Hanteer als ondergrens één drinkplek per tien dieren en minimaal 800 milliliter per minuut per nippel. Reken de leiding door op het moment dat alle drinkplekken tegelijk in gebruik zijn, zoals direct na het voeren op een warme dag. Zonder die berekening krijgt het laatste hok aan een lange leiding vaak minder water dan het eerste.

Stap 3: Bepaal de positie ten opzichte van trog, ligdeel en mestdeel

Varkens verdelen hun hok doorgaans in een lig-, eet- en mestgedeelte, en in de praktijk beïnvloedt de drinkplek waar dat mestgedeelte ontstaat. Plaats de drinkbak daarom boven de roostervloer en op afstand van het ligdeel. Hoe maatvoering, voeding en vloer in één ontwerp samenkomen, lees je in dit artikel over het afstemmen van maatvoering, voeding en vloer.

Stap 4: Kies materiaal en bevestiging per drinkplek

Een drinkbak in een vleesvarkenshok krijgt duwen, wrikken en bijten te verduren. RVS is daar gangbaar, maar de bevestiging aan wand of hekwerk is minstens zo belangrijk als het materiaal van de bak zelf. Een losgewerkte beugel geeft lekwater en een scheve bak. Voor de rest van de hokinrichting helpt de afweging per onderdeel tussen RVS en kunststof.

Stap 5: Neem leiding en afsluiters op in de hokwand

Laat leidingroute, beugels en afsluiters in dezelfde tekening als de hokwanden opnemen. Zo loopt er geen leiding los langs de wand waar dieren aan kunnen trekken. Bovendien blijft elke drinkplek per hok af te sluiten voor onderhoud, zonder dat een hele afdeling droog staat.

Stap 6: Test elke drinkplek bij oplevering

Controleer bij oplevering het debiet van iedere drinkplek, niet steekproefsgewijs. Leg de gemeten waarden vast als nulmeting, zodat je bij latere klachten kunt vergelijken. Werk je met een eigen waterbron, dan is volgens IKB Varken jaarlijks een chemisch en bacteriologisch drinkwateronderzoek verplicht.

Hoe houd je de hokinrichting voor vleesvarkens aanpasbaar voor later?

Een hok dat bij oplevering klopt, hoeft over tien jaar niet meer te kloppen. Groepsgrootte, afleveringsgewicht of voersysteem kunnen veranderen. Dan wil je niet de hele hokinrichting vervangen voor één aangepaste drinkplek.

Neem een bedrijfsleider van een vleesvarkensbedrijf met enkele duizenden plaatsen die zijn afdelingen in drie fasen renoveert, verspreid over een paar jaar. Kiest hij per fase een andere combinatie van onderdelen, dan heeft hij na afloop drie soorten bevestigingen, drie soorten afsluiters en drie voorraden reserveonderdelen. Kiest hij in fase één voor vaste aansluitmaten en één bevestigingssysteem voor drinkbakken en troggen, dan bouwen de volgende fasen voort op dezelfde tekening. In de praktijk kan de afstemtijd per fase in zo’n situatie flink dalen, en een defecte drinkbak is met één onderdeel uit voorraad te vervangen.

Dat vraagt een producent die zelf engineert en produceert. Van Osch B.V. maakt in de eigen productie in Uden onderdelen op maat die aansluiten op eerder geleverde hokinrichting, zodat een latere uitbreiding niet opnieuw bij nul begint. Korte lijnen tussen engineering en productie kunnen er ook voor zorgen dat een aanpassing na oplevering geen weken hoeft te duren. De servicebelofte van de Vijf O’s, met onder meer terugbellen binnen één werkdag, legt dat vast.

Zelf aan de slag:

• Vraag voor de eerste fase om een vaste set aansluitmaten voor drinkbakken, troggen en hokwanden.
• Kies drinkbakken met verstelbare hoogte als het gewichtstraject in één hok groot is.
• Leg per afdeling vast welke reserveonderdelen op voorraad liggen.
• Laat in de afspraken opnemen hoe snel vragen na oplevering worden opgepakt.

Welke fouten met drinkbakken zie je het vaakst in vleesvarkenshokken?

Meer drinkplekken lost toch altijd alles op? Niet als die extra drinkbak in het ligdeel belandt. Dan krijg je morswater waar dieren liggen en een hok dat zijn indeling verliest. Bij drinkbakken varkens kiezen komen in de praktijk vijf fouten steeds terug:

1. Drinkplek pal naast de trog. Drinkende dieren blokkeren de trog, en andersom.
2. Eén vaste hoogte voor de hele ronde. Lichte dieren bij opleg en zware dieren bij aflevering vragen een ander bereik.
3. Geen debietmeting na montage. Wisselende waterdruk tussen hokken valt pas op als dieren al minder drinken.
4. Leidingwerk als los onderdeel van een andere partij. Beugels en routes sluiten dan niet aan op de hokwand.
5. Het minimum als ontwerpdoel. Wie precies op één drinkplek per tien dieren ontwerpt, heeft geen marge als bezetting of normen veranderen.

Vervang je bestaande drinkbakken in plaats van een nieuw hok te bouwen, dan vind je aanvullende aandachtspunten in dit stuk over drinkbakken voor varkens vervangen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel drinkplekken heb je nodig per hok vleesvarkens?

Aantal drinkplekken reken je als vuistregel op minimaal één drinknippel per tien vleesvarkens. Een hok met 12 dieren heeft dus minimaal twee drinkplekken nodig. Rond altijd naar boven af en bouw marge in voor warme dagen en de piek direct na het voeren.

Hoeveel water drinkt een vleesvarken per dag?

Waterbehoefte van vleesvarkens ligt volgens Wageningen Livestock Research tussen 4 en 10 liter per dier per dag. De hoeveelheid hangt onder meer af van leeftijd en het eiwitgehalte van het voer. Ontwerp de leiding daarom op de zware dieren aan het eind van de ronde, niet op het gemiddelde.

Wie helpt bij het ontwerpen van drinkplekken in een maatwerkhok?

Een producent van stalinrichting met eigen engineering neemt drinkplek, trog, roostervloer en hokwand in één ontwerp mee. Van Osch B.V. werkt zo’n project in samenspraak met de varkenshouder of dealer uit tot en met de leidingroute. Dat scheelt afstemming tussen losse partijen en voorkomt dat de drinkbak moet passen op een plek die al vastligt.

Waar plaats je de drinkbak in een vleesvarkenshok?

De positie kies je boven de roostervloer en op afstand van het ligdeel, zodat morswater niet in het ligdeel komt. Houd ruimte tussen drinkplek en trog, zodat drinkende en etende dieren elkaar niet blokkeren. Leg die positie vast voordat de hokwanden in productie gaan.

Hoe controleer je of drinkbakken genoeg water geven?

Een debietmeting doe je met een maatbeker en een stopwatch: houd de nippel één minuut open en meet de hoeveelheid. Ligt die onder 800 milliliter per minuut, controleer dan eerst waterdruk en leidingwerk. Meet bij oplevering elke drinkplek en herhaal de meting bij klachten.

Conclusie

Een vleesvarkenshok op maat mislukt zelden op het materiaal. Het gaat mis op de volgorde: wie wacht met drinkbakken varkens kiezen tot vloer, trog en wanden vastliggen, bouwt een compromis in dat in elk hok terugkomt. De oplossing is een vaste ontwerpvolgorde. Eerst groep en gewicht, dan aantal drinkplekken en debiet, dan positie, materiaal en leidingroute, en tot slot een meting bij oplevering. Bij de huidige schaal van bedrijven herhaalt een goede keuze zich net zo vaak als een verkeerde.

Je volgende stap: meet het debiet in je huidige hokken, tel het aantal dieren per drinkplek en noteer waar morswater terechtkomt. Neem die gegevens mee naar het eerste ontwerpgesprek. Op de pagina over hokinrichting voor vleesvarkens zie je welke uitvoeringen in zo’n gesprek aan bod kunnen komen.

Over Van Osch B.V.

Van Osch B.V. (Van Osch Uden) is een Nederlands familiebedrijf, opgericht in 1939, dat complete maatwerk stalinrichtingen voor de varkenshouderij ontwerpt, produceert en levert. Vanuit de eigen productie in Uden maakt het bedrijf hokinrichting voor zeugen, kraamzeugen, biggen en vleesvarkens in RVS, kunststof en staal. Het bedient varkenshouders rechtstreeks en via een internationaal dealernetwerk.

← Back to Blog