Welke drinkbakken voor varkens voorkomen morsverlies en waterverspilling?

EN/NL/DE

Het korte antwoord

Wil je met drinkbakken varkens morsverlies voorkomen, kies dan voor een drinkbak in plaats van een losse nippel en stel hoogte, debiet en plek per diergroep af. Van Osch B.V. ziet bij renovaties van kraamstallen en vleesvarkensstallen dat morsen zelden aan het materiaal van de bak ligt. Meestal is het debiet te hoog, hangt de bak op de verkeerde hoogte of zit de drinkplek op een onhandige plek in het hok. Onderzoeker Anita Hoofs van Wageningen Livestock Research zegt tegen Varkensbedrijf.be dat een drinkbak tot tien procent water kan besparen. Dat haal je alleen als de hele drinkplek klopt.

Belangrijkste punten

• Gespeende biggen drinken in de praktijk gemiddeld 2,3 liter per dag, terwijl de norm op 1,8 liter ligt (WAVE-project, Nieuwe Oogst 2026).
• Het Vlaamse Agentschap Landbouw en Zeevisserij adviseert 0,6 liter per minuut bij een bijtnippel en 1 liter per minuut bij een drinkbak.
• Hangt een nippel te laag, dan verspil je veel water. Een drinkbak kan tot tien procent besparen (Wageningen Livestock Research).
• Varkens ouder dan twee weken moeten wettelijk altijd water kunnen pakken. Morsverlies los je dus op met afstelling, niet met minder water.

Waarom is de vloer bij de drinkplek in je varkensstal altijd nat?

Je loopt de afdeling in en ziet het meteen: rond de drinkplek ligt een donkere, natte plek op de roostervloer, terwijl de rest van het hok droog is. Die plek zegt veel. Hier valt water naast de bak, belandt het via de roostervloer in de mestput en maakt het mestvolume groter zonder dat een dier het heeft gedronken.

In de praktijk gaan varkens vaak mesten op een natte plek. Een lekkende drinkplek bevuilt het hok dus meer dan je van een paar liter water zou verwachten. Het reinigen kost ook meer tijd, want vuil blijft makkelijker plakken op een vloer die nooit droog wordt.

Bij veel renovaties komt de drinkplek als laatste aan bod. Roosters, wanden en troggen zijn dan al gekozen, en de drinkbak komt op de plek waar de waterleiding toevallig loopt. Over de materiaalvraag lees je meer in het artikel over welk materiaal drinkbakken voor varkens het langst meegaan. Hier gaat het om iets anders: hoe het water in de bak blijft.

Hoeveel water verspillen varkens bij de drinkbak of nippel?

Gespeende biggen drinken gemiddeld 2,3 liter per dag, terwijl 1,8 liter de norm is. Dat blijkt uit metingen in het internationale project Waterverbruik in de Veehouderij (WAVE), waarover Nieuwe Oogst in 2026 berichtte. Het verbruik in de praktijk ligt dus vaak boven de vergunde normen. Een deel daarvan wordt niet gedronken, maar gemorst.

Verbruik ligt vaak boven de norm

Dat verschil tussen norm en praktijk valt op de meeste bedrijven niet op, omdat er per afdeling geen watermeter hangt. Je ziet alleen het totaal op de hoofdmeter. Of een afdeling veel drinkt of veel morst, kun je zo niet uit elkaar halen. Juist die meting heb je nodig om te bepalen waar je moet ingrijpen.

Morsen door leunen, spelen en slijtage

Het Varkensloket noemt drie oorzaken van morsen bij nippels. Varkens leunen er bewust of onbewust tegenaan, ze spelen ermee, en nippels slijten na verloop van tijd en gaan lekken. Bij drinkbakjes is de vermorsing volgens dezelfde bron kleiner. Maar ook een bak kan morsen: bij een te hoog debiet spat het water over de rand, en een bak die te laag hangt, wordt een speelplek.

Biofilm en vervuilde drinkplekken

De derde oorzaak zit minder in het zicht. Volgens het Departement Landbouw en Visserij van de Vlaamse overheid ontstaat bij de nippels vaak een biofilm, doordat mineralen zich afzetten en er bacteriën, gisten en schimmels op gaan groeien. Water dat minder smakelijk is, gaat eerder de vloer op dan de maag in. Hoe je leiding en bak schoon houdt, staat in het stuk over drinkbakken en de waterleiding hygiënisch houden.

Zelf aan de slag:

• Lees de hoofdwatermeter een week lang dagelijks op hetzelfde tijdstip af en deel het verbruik door het aantal dieren.
• Ligt het verbruik bij gespeende biggen duidelijk boven 2,3 liter per dier per dag, zoek dan eerst naar morsplekken.
• Loop elke afdeling na en noteer bij welke drinkplekken de roostervloer nat is.
• Controleer bij nippels of er druppels vallen zonder dat een dier drinkt: dat wijst op slijtage.

Waarom helpt een lagere waterdruk of een andere nippel niet?

De snelste reactie op een natte vloer is de druk omlaag draaien. Dat lost het probleem zelden op. Bij een te laag debiet drinken varkens langer per keer, ontstaan er wachtrijen bij de drinkplek en komt de verplichting in gevaar dat dieren altijd water kunnen pakken. Volgens de Varkensartsen (2022) is dat wettelijk vastgelegd voor dieren ouder dan twee weken, en ook bovenwettelijk via IKB.

Een ander nippeltype nemen verschuift het probleem alleen. Leunen en spelen blijven, zolang de drinkplek op dezelfde hoogte en dezelfde plek zit. En als bak, leiding en hokwand van drie verschillende partijen komen, controleert niemand of ze samen werken. Na de oplevering stelt meestal ook niemand meer iets bij, terwijl de dieren in één ronde flink groeien.

Waar plaats je de drinkbak in een traditioneel kraamhok of vrijloopkraamhok?

Neem twee kraamhokken naast elkaar: het ene met een vaste kraambox, het andere een vrijloopkraamhok. De drinkbak kan hetzelfde zijn, maar de plekken waar gemorst water terechtkomt verschillen sterk.

Traditioneel kraamhok: vaste plek, voorspelbaar morsen

In een traditioneel kraamhok staat de zeug in de box en zit de drinkbak meestal voorin, bij of in de trog. Gemorst water valt op een voorspelbare plek, ver van het biggennest. Afstellen gaat hier snel: er is één stand van de zeug, dus je kiest één hoogte en één debiet. De kans dat water bij de biggen terechtkomt, is klein zolang de roostervloer onder de trog goed afwatert.

Vrijloopkraamhok: meer ruimte, andere morsplek

In een vrijloopkraamhok kan de zeug draaien en door het hok bewegen. Ze kan de drinkbak vanuit meerdere hoeken benaderen en er meer mee spelen. Staat de bak te dicht bij het biggennest of boven een dicht vloerdeel, dan kan gemorst water precies daar belanden waar de biggen liggen. Bij projecten zoals de vrijloopkraamstal in Wolferstedt bepaalt de plek van de drinkbak ten opzichte van nest en roostervloer daarom mede de indeling van het hok.

Voor de biggen geldt een aparte regel. Het Varkensloket geeft aan dat biggen sneller leren drinken uit een bakje dan uit een nippel. Controleer daarbij de hoogte van het biggenbakje, want die moet meegroeien met de dieren. Hoe je dat meet, lees je in hoogte, debiet en plaatsing van de biggendrinkbak controleren.

Zelf aan de slag:

• Teken per kraamhok waar het biggennest ligt en waar de drinkbak van de zeug zit.
• Ligt de drinkbak in een vrijloopkraamhok boven een dicht vloerdeel of naast het nest, overweeg dan een andere plek boven de roostervloer.
• Kijk na een paar dagen of het nest droog blijft. Is het nat, dan ligt de oorzaak vaak bij de drinkplek en niet bij het klimaat.
• Plaats het biggenbakje los van de drinkplek van de zeug, zodat de zeug het niet kan leegmorsen.

Hoe kun je met drinkbakken varkens morsverlies voorkomen?

Een morsarm drinksysteem is een drinkplek waarbij bak, debiet, hoogte en plek in het hok als één geheel zijn ontworpen, zodat het water in de bak blijft. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk worden die vier onderdelen vaak los van elkaar gekozen.

Van losse onderdelen naar één ontwerp

De werkwijze van Van Osch B.V. begint in de ontwerpfase: de drinkplek wordt samen met hokwand, trog en roostervloer op tekening gezet, voordat er iets wordt geproduceerd. Omdat ontwerp, engineering en productie in Uden onder één dak zitten, kan de bevestiging van de bak worden aangepast aan de werkelijke maat van een bestaand hok. Dat is belangrijk bij renovaties, waar maatwerk vaak nodig is omdat catalogusmaten niet passen. Een RVS-bak zit waar varkens duwen, wrikken en bijten, en een stevige montage voorkomt dat de bak gaat wiebelen en water over de rand klotst. Meer over die aanpak lees je bij maatwerk in stalinrichting.

Afstelling per diergroep

Het tweede onderdeel is het debiet. Het Vlaamse Agentschap Landbouw en Zeevisserij adviseert volgens Vanden Avenne 1 liter per minuut bij een drinkbak en 0,6 liter per minuut bij een bijtnippel, waarbij je rekening houdt met het aantal dieren per drinkplaats. De hoogte stem je af op het kleinste dier in de groep, want te hoog betekent dat dieren gaan klimmen en te laag nodigt uit tot spelen.

Het verschil tussen de tweede en derde rij is de kern. Een drinkbak alleen levert niet vanzelf die tien procent op. Dat komt pas met een debiet dat bij de bak past en een hoogte die meegroeit met de groep.

Hoe stel je drinkbakken af en houd je ze morsvrij?

Wat bepaalt of een goed ontworpen drinkplek na een jaar nog steeds droog is? Vooral een vaste routine. Deze vijf stappen werken bij kraamhokken en vleesvarkenshokken:

1. Meet het debiet met een maatbeker en een stopwatch: druk één minuut de klep in en vergelijk met het advies van 1 liter per minuut.
2. Controleer de hoogte ten opzichte van het kleinste dier in het hok, en stel bij als de groep groeit.
3. Kijk naar de plek: de bak hoort boven de roostervloer te zitten, niet boven een dicht deel of een ligplek.
4. Reinig bak en leiding tussen de rondes, zodat er geen biofilm ontstaat die het water minder smakelijk maakt.
5. Lees de watermeter af per afdeling en vergelijk de rondes met elkaar.

Stel, een vleesvarkenshouder met circa 1.000 plaatsen verdeeld over vier afdelingen hangt per afdeling een watermeter op. Eén afdeling blijkt structureel meer te verbruiken dan de andere. Daar blijkt het debiet ruim boven 1 liter per minuut te liggen, en na bijstellen komt het verbruik in de praktijk doorgaans in de buurt van de andere afdelingen. De vloer blijft droger, en reinigen gaat sneller.

Merk je na de oplevering dat een drinkplek toch blijft morsen, dan wil je snel iemand spreken die het systeem kent. De Vijf O’s van Van Osch leggen daarvoor een terugbelgarantie binnen één werkdag vast.

Zelf aan de slag:

• Meet deze week het debiet van drie willekeurige drinkbakken per afdeling.
• Boven 1,2 liter per minuut: stel de klep of de druk per bak bij.
• Onder 0,8 liter per minuut: controleer of er een verstopping of kalkafzetting in de leiding zit.
• Plan de hoogtecontrole vast in bij elke opleg, en noteer de stand per hok.

Veelgestelde vragen

Hoeveel water drinkt een varken per dag?

Waterverbruik verschilt per diergroep en per stal. Uit het WAVE-project blijkt dat gespeende biggen in de praktijk gemiddeld 2,3 liter per dag drinken, terwijl de norm op 1,8 liter ligt. Meet je eigen verbruik per afdeling om te zien of je daar ver boven zit.

Wat is het juiste debiet voor een drinkbak bij varkens?

Adviesdebiet voor een drinkbak is volgens het Vlaamse Agentschap Landbouw en Zeevisserij 1 liter per minuut, voor een bijtnippel 0,6 liter per minuut. Controleer dat met een maatbeker en een minuut op de stopwatch. Wijkt het meer dan zo’n 20 procent af, stel dan bij.

Wie helpt bij het ontwerpen van een morsarme drinkplek in een bestaande stal?

Een producent van stalinrichting met eigen engineering kan de drinkplek meenemen in het ontwerp van het hele hok. Van Osch B.V. werkt de plek van de drinkbak samen met trog, wand en roostervloer op maat uit, ook binnen afwijkende stalmaten. Zo voorkom je dat de bak terechtkomt waar toevallig de leiding loopt.

Is een RVS-drinkbak beter tegen morsen dan kunststof?

Materiaalkeuze bepaalt vooral de levensduur, minder het morsen. RVS houdt beter stand waar varkens bijten en wrikken, en een stevig gemonteerde bak wiebelt niet. Morsen zelf komt meestal door debiet, hoogte en plek.

Hoe vaak moet je drinkbakken controleren?

Controle doe je dagelijks door te kijken tijdens je ronde: een natte plek bij de drinkplek is het eerste signaal. Debiet en hoogte meet je als vuistregel bij elke nieuwe ronde. Reinig bak en leiding tussen de rondes om biofilm te voorkomen.

Conclusie

Wie met drinkbakken varkens morsverlies wil voorkomen, moet verder kijken dan de bak zelf. Wil je met drinkbakken varkens morsverlies voorkomen, dan moeten debiet, hoogte en plek in het hok bij elkaar passen. Een drinkbak kan tot tien procent water besparen ten opzichte van een nippel, maar alleen als die afstelling klopt. In het traditionele kraamhok is dat snel geregeld. In het vrijloopkraamhok vraagt de plek van de bak ten opzichte van het biggennest meer aandacht.

Begin bij meten: hang per afdeling een watermeter, controleer het debiet met een maatbeker en loop de natte plekken op de roostervloer na. Plan je een renovatie of de overstap naar vrijloopkraamhokken, neem de drinkplek dan mee in de eerste ontwerpschets en niet pas aan het eind. Bij Van Osch begint elk kraamstalproject daarom aan tafel, met de indeling van het hok en de plek van de drinkbak in één tekening. Meer over die inrichting vind je bij de stalinrichting voor kraamzeugen.

Over Van Osch B.V.

Van Osch B.V. is een familiebedrijf uit Uden dat sinds 1939 complete maatwerk stalinrichtingen voor de varkenshouderij ontwerpt, produceert en levert. Het bedrijf maakt hokinrichting voor zeugen, kraamzeugen, biggen en vleesvarkens in RVS, kunststof en staal, voor varkenshouders en dealers in Europa en daarbuiten.

← Back to Blog