Biggenvoerbakken kiezen en plaatsen in vrijloopkraamhokken: waar moet je op letten?

EN/NL/DE

Direct antwoord

Van Osch B.V. ontwerpt en produceert sinds 1939 in Uden maatwerk stalinrichtingen voor de varkenshouderij en ziet bij renovaties van kraam- en biggenstallen dat de voerbak vaak pas als laatste wordt gekozen. Als producent én specialist in complete maatwerkstalinrichtingen, van ontwerp tot montage, adviseren wij de voerbak daarom vanuit drie punten: de diergroep, de plek ten opzichte van ligplek, drinkplek en mestzone, en een materiaal dat past bij de manier van reinigen. Wie nu bouwt, houdt bovendien rekening met toekomstige ontwikkelingen rond vrijloopkraamhokken, omdat in een ruimer kraamhok de plek van het biggenbakje verschuift.

Belangrijkste punten

• Een gangbaar vrijloopkraamhok meet 5 tot 5,2 m² per zeug. Ruimere uitvoeringen, zoals een onderzoekshok van 7,96 m², laten meer ruimte om het biggenbakje te plaatsen (Pigbusiness, 2024).
• Volgens de eisen van het Beter Leven-keurmerk (2024) is een vrijloopkraamhok van 7,5 m² vanaf 2035 verplicht voor vermeerderaars, en dat geldt voor alle drie de sterren.
• Vuistregel: zet de biggenvoerbak buiten het bereik van de zeug en nooit in de mestzone of pal naast de drinkplek.
• RVS past bij voerbakken die elke dag belast en nat gereinigd worden. Kunststof past bij lichte biggenbakjes die je vaak verplaatst.

Welke voerbakken voor varkens gebruik je in kraamhok en biggenhok?

In de biggenfase wisselt de voerbak binnen een paar weken minstens één keer van functie. De Regeling IKB Varken (2024) schrijft spenen op een leeftijd van ten minste drie weken voor. Tot dat moment eet een big uit een klein bakje in het kraamhok, daarna aan een voerplek in een groepshok.

Een voerbak voor varkens is een vaste of losse voerplek in het hok waar dieren droogvoer, brij of vloeibaar voer opnemen, afgestemd op leeftijd, groepsgrootte en voersysteem.

Het biggenbakje in het kraamhok

In het kraamhok gaat het om een ondiep, rond of ovaal bakje dat op de roostervloer staat of aan de hokafscheiding is geklemd. De hoeveelheid voer is klein en je vult vaak bij. Belangrijk zijn drie dingen: de zeug mag er niet bij kunnen, het bakje mag niet in de mestzone terechtkomen en je moet het met één hand kunnen losnemen voor de schoonmaak. Een bakje dat steeds omvalt of verschuift, levert dagelijks werk op zonder dat je dat in de offerte terugziet.

Voerbakken en troggen in het biggenhok

Na het spenen komen biggen in een groepshok met een droogvoerbak, een brijbak (voer en water in één bak) of een langere trog. Het voersysteem bepaalt de keuze: bij onbeperkt droogvoer eten niet alle dieren tegelijk, bij rantsoenvoedering wel. Voor rantsoen heb je dus meer vreetbreedte nodig. Het aanbod aan troggen in RVS voor verschillende diergroepen laat zien hoe die vreetbreedte per hokmaat wordt ingevuld.

Checkliste:

Checklist:

• Leg per diergroep vast welk voertype je geeft (droog, brij of vloeibaar) voordat je een bak kiest
• Meet de vrije vloer rond de voerplek: blijft er naast de bak een ligplek over die droog blijft?
• Vraag de producent hoe de bak losgenomen en nat gereinigd wordt, en hoeveel handelingen dat per hok kost
• Controleer of de bak mee kan naar een andere afdeling als je later verbouwt

Waarom bepaalt de voerbak het dagelijkse werk in de biggenafdeling?

Op de offerte kost een verkeerde voerbak weinig. In de stal kost hij je elke dag tijd. Staat een bakje te dicht bij de mestzone, dan raakt het bevuild en gooi je het dagelijks leeg. Is de bak te licht, dan duwen biggen hem door het hok. Ligt het voer te diep, dan wordt er meer gemorst en belandt voer via de roostervloer in de mestput.

Daar komt de ruimte bij. Het Besluit houders van dieren, artikel 1.6 bepaalt dat een dier voldoende ruimte krijgt voor zijn fysiologische en ethologische behoeften. Een voerbak die te veel vloer inneemt, gaat ten koste van de lig- en loopruimte. Reken de voerplek daarom mee in de hokindeling, en niet pas als het hok al vastligt.

Vrijloopkraamhokken toekomstige ontwikkelingen: wat betekent dit voor de voerbak?

Waar zet je het biggenbakje als de zeug los rondloopt? In een traditioneel kraamhok is die vraag snel beantwoord: de zeug staat vast, dus het bakje komt aan de kant waar zij niet kan komen. In een vrijloopkraamhok beweegt de zeug door het hele hok, en dan verandert de indeling.

Meer vloer, andere plek voor het biggenbakje

De hokmaat maakt veel uit. Een gangbaar vrijloopkraamhok meet 5 tot 5,2 m² per zeug, terwijl het onderzoekshok dat Pigbusiness (2024) beschrijft met 7,96 m² flink groter is. In het Pro Dromi-concept, beschreven in een WUR-publicatie (2018), heeft de vrijloopvariant zonder vaste box zo’n 7 m² en een apart biggennest. Zo’n biggennest ligt voor de hand als plek voor het bakje: de zeug kan er niet bij en de biggen komen er toch al.

Delen zeug en biggen straks één voerplek?

Er lopen praktijkproeven met gezamenlijke voerplekken waar zeug en biggen samen eten. Voor de hokinrichting levert dat een concrete ontwerpvraag op: hoe houd je de zeug weg bij het biggenvoer als de voerplekken dicht bij elkaar liggen? In de praktijk werkt een afscherming met een doorkruipopening op biggenhoogte, of een aparte biggenvoerhoek die je bij het ontwerp alvast reserveert.

Wat ligt vast en wat nog niet?

Vast staat dat Beter Leven-vermeerderaars vanaf 2035 met 7,5 m² werken, volgens de eisen van het keurmerk (2024). Voor de rest van de sector zijn de regels nog niet definitief. Ontwerp dus zo dat je de voerplek later kunt verplaatsen. Via de RVO-regeling Sbv is subsidie mogelijk voor staloplossingen die de uitstoot beperken en de brandveiligheid en het leefcomfort van de dieren verbeteren. Bekijk wel per project of jouw plan onder de voorwaarden valt. Van Osch B.V. rekent bij vrijloopprojecten, zoals de vrijloopkraamstal in Wolferstedt, de plek van het biggenbakje meteen mee in de hoktekening, zodat de klemmen en afschermingen op de goede hoogte zitten.

Checklist:

• Teken in de hokplattegrond minstens twee mogelijke plekken voor het biggenbakje
• Controleer of de zeug op elke plek met haar kop bij het bakje kan: zo ja, voeg een afscherming toe
• Kies bevestigingen die verplaatsbaar zijn, zodat het bakje kan meeschuiven als je later van hokmaat verandert
• Leg vast hoeveel vierkante meter je nu bouwt en welke maat je bij een volgende verbouwing wilt halen

Hoe richt je een biggenhok in met de juiste voerplaatsen?

In een biggenhok werkt de indeling pas echt als voerplek, drinkplek en ligplek elkaar niet in de weg zitten. Een overzicht van alle onderdelen en opties voor complete biggenhokken laat zien hoe wanden, roostervloer, voerbak en drinkpunt als één geheel worden opgebouwd.

Voerplek, drinkplek en ligplek als drie zones

Biggen liggen graag op een droge, dichte vloer en mesten meestal aan de natte kant, bij het drinkpunt. Zet je de voerbak tussen die twee in, dan loopt er verkeer door de ligplek en wordt de vloer vuil. Een logischere volgorde is ligplek, dan voerplek, dan drinkplek en mestzone. De drinkplek krijgt vaak minder aandacht dan de voerbak, terwijl beide samen bepalen waar de biggen mesten. Dat geldt ook later in de stal: bij een vleesvarkensstal bepalen wettelijke eisen en praktijkpunten samen het ontwerp, en de voerplek hoort daar vanaf het begin bij.

Een renovatie in de praktijk

Stel, een bedrijfsleider van een zeugenbedrijf met enkele honderden zeugen renoveert twee biggenafdelingen van elk zo’n tien tot twaalf hokken. In de oude indeling staan de voerbakken tegen de ligplek en halen medewerkers elke ochtend in een deel van de hokken bevuild voer weg. Na de herindeling komen voerbak en drinkpunt op één lijn aan de mestkant, met een dichte vloer aan de gangkant. Het bevuilde voer verdwijnt dan grotendeels, en de dagelijkse ronde kan korter worden omdat je de voerbakken vanaf de gang controleert zonder het hok in te gaan.

Dezelfde logica begint al een fase eerder. Bij het inrichten van een kraamstal met meer rust en sterkere biggen bepaalt de plek van het biggenbakje hoe gewend de biggen al aan vast voer zijn als ze het groepshok ingaan. Wie wil zien hoe zo’n kraamhok vanaf de tekening wordt opgebouwd, vindt dat in de zeven productiestappen van een kraamhok op maat. Voor de materiaalkeuze per onderdeel, die in het biggenhok vergelijkbaar werkt, is het stuk over RVS of kunststof per onderdeel in het vleesvarkenshok een bruikbare aanvulling.

Hoe kies en plaats je voerbakken stap voor stap?

De meeste missers ontstaan doordat de voerbak als los onderdeel wordt besteld, nadat wanden en roostervloer al vastliggen. De volgende volgorde voorkomt dat:

1. Leg het voersysteem vast. Droogvoer, brij of vloeibaar voer bepaalt het type bak en de benodigde vreetbreedte.
2. Bepaal de zones in het hok. Teken ligplek, voerplek, drinkplek en mestzone in voordat je de bak kiest.
3. Kies het materiaal per belasting. RVS voor bakken die zwaar belast en dagelijks nat gereinigd worden, kunststof voor lichte bakjes die je vaak verplaatst.
4. Controleer het bereik van de zeug. In een vrijloopkraamhok beslist dit punt waar het biggenbakje kan staan.
5. Test de reinigingsroute. Loop één reinigingsronde door op tekening: kun je de bak losnemen, afspuiten en terugzetten zonder gereedschap?
6. Houd ruimte voor later. Kies bevestigingen en maten waarmee je bij een grotere hokmaat de voerplek kunt verplaatsen.

Bij maatwerk in stalinrichting doorloopt Van Osch B.V. deze stappen samen met de varkenshouder of dealer in de ontwerpfase, zodat trog, roostervloer, wanden en drinkpunt uit één hand komen. Dat scheelt afstemming tussen losse partijen. Het mooiste bakje uit de catalogus werkt in de stal pas als het op de juiste plek staat.

Veelgestelde vragen

Hoeveel voerplaatsen heb je nodig in een hok met gespeende biggen?

Het aantal voerplaatsen hangt af van het voersysteem. Bij rantsoenvoedering moeten alle biggen tegelijk kunnen eten, dus reken op een vreetplek per dier. Bij onbeperkt droogvoer volstaat doorgaans een kleiner aantal plaatsen per groep. Controleer het aantal altijd aan de hand van de specificatie van de producent voor jouw hokmaat.

Is een RVS voerbak beter dan een kunststof voerbak voor biggen?

RVS of kunststof kies je op belasting en reiniging, niet op het hok als geheel. RVS gaat goed samen met zware belasting en dagelijks nat reinigen, bijvoorbeeld bij troggen en brijbakken. Kunststof is licht en past bij losse biggenbakjes die je vaak verplaatst. Kijk bij beide naar de bevestiging, want die slijt meestal eerder dan de bak zelf.

Waar zet je het biggenbakje in een vrijloopkraamhok?

Het biggenbakje hoort op een plek waar de zeug niet bij kan, meestal in of naast het biggennest. Dat nest ligt meestal al buiten haar bereik en de biggen komen er vanzelf. Kan de zeug er met haar kop wel bij, plaats dan een afscherming met een opening op biggenhoogte. Houd het bakje uit de mestzone en weg van het drinkpunt.

Hoe vaak reinig je een voerbak voor biggen?

Reinigen gebeurt grondig tussen elke ronde, als het hok leeg is. Tijdens de ronde controleer je het bakje dagelijks op bevuild of vochtig voer en verwijder je restanten. Moet je elke dag leeggooien, dan staat het bakje waarschijnlijk te dicht bij de mestzone. Verplaatsen lost dat vaak beter op dan vaker schoonmaken.

Moet je bestaande voerbakken vervangen als je overstapt op vrijloopkraamhokken?

Bestaande voerbakken kun je soms hergebruiken, maar de plek en de bevestiging veranderen bijna altijd. In een vrijloopkraamhok beweegt de zeug door het hele hok, dus een bakje dat eerst veilig stond, is nu vaak binnen haar bereik. Beoordeel per bakje of het in het biggennest past of een afscherming nodig heeft. Losse RVS-bakjes zijn meestal makkelijker mee te nemen dan vaste klemconstructies.

Conclusie

De voerbak lijkt een klein onderdeel, maar hij bepaalt waar biggen liggen, mesten en eten, en daarmee hoeveel werk een hok je elke dag kost. Kies hem daarom op diergroep, plek in het hok en reinigingsroute, en pas daarna op materiaal. Wie nu een kraam- of biggenstal bouwt of renoveert, doet er goed aan “vrijloopkraamhokken toekomstige ontwikkelingen” in het ontwerp mee te nemen: bij een hok van 7,5 m² of meer verschuift het biggenbakje naar het nest en worden afschermingen belangrijker. Als volgende stap teken je voor elke afdeling de vier zones in, markeer je twee mogelijke plekken voor het biggenbakje en controleer je het bereik van de zeug. Van Osch B.V. werkt die keuzes in de ontwerpfase uit tot een hoktekening waarin trog, roostervloer en drinkpunt op elkaar zijn afgestemd, en bundelt de servicebelofte daarbij in de Vijf O’s.

Over Van Osch B.V.

Van Osch B.V. is een Nederlands familiebedrijf, in 1939 opgericht, dat vanuit een eigen productiefaciliteit in Uden maatwerk stalinrichtingen voor de varkenshouderij ontwikkelt, produceert en levert. Het aanbod omvat hokinrichting voor zeugen, kraamzeugen, biggen en vleesvarkens in RVS, kunststof en staal. Van Osch B.V. levert aan varkenshouders, rechtstreeks en via een internationaal dealernetwerk. Meer informatie staat op van-osch-uden.nl.

← Back to Blog